Tra cứu đơn hàng

Đăng Ký Thành Viên

Thành viên

Nhà thuốc

Công ty dược phẩm

Shop dược phẩm

Tra Cứu Đơn Hàng

Trang Chủ

Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em: Nguyên nhân, chẩn đoán

28/09/2026 14:41:10

TÓM TẮT NỘI DUNG

Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em: Nguyên nhân, chẩn đoán

28/09/2026 14:41:10

Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em là một tình trạng cấp cứu thần kinh quan trọng, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như chấn thương sọ não, não úng thủy, u não hoặc nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương. Nếu không được nhận biết và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây tổn thương não nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ tăng áp lực nội sọ ở trẻ em là gì, nguyên nhân, triệu chứng gợi ý cũng như cách chẩn đoán.

1. Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em là gì?

Áp lực dịch não tủy bình thường ở trẻ em dao động trong khoảng bách phân vị 10-90 tại thời điểm chọc dò thắt lưng, tương ứng khoảng 12-29 cmH2O (9-21 mmHg). Áp lực nội sọ (ICP) đo được trên 20 mmHg (tương đương 27 cmH2O) kéo dài trên 5 phút, kèm theo các dấu hiệu lâm sàng gợi ý tăng áp lực nội sọ, thường được xem là ngưỡng cần can thiệp điều trị. Cần lưu ý, áp lực nội sọ có thể tăng thoáng qua một cách sinh lý khi trẻ hắt hơi, ho hoặc rặn (nghiệm pháp Valsalva), đây không phải là tình trạng bệnh lý.

2. Các thành phần trong hộp sọ

Hộp sọ là một khoang kín, chứa ba thành phần chính với tỷ lệ thể tích tương đối cố định: nhu mô não chiếm khoảng 80%, dịch não tủy chiếm khoảng 10%, và máu (gồm cả động mạch và tĩnh mạch) chiếm khoảng 10% còn lại. Khi một trong ba thành phần này tăng thể tích bất thường mà không có sự bù trừ tương ứng từ hai thành phần còn lại, áp lực nội sọ sẽ tăng lên.

3. Nguyên nhân gây tăng áp lực nội sọ ở trẻ em

Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em thường là biểu hiện của chấn thương sọ não, não úng thủy (hydrocephalus), u não, nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương, bệnh não do gan hoặc suy giảm dẫn lưu của hệ thống tĩnh mạch nội sọ. Một số nhóm nguyên nhân cụ thể bao gồm:

Chấn thương sọ não hoặc xuất huyết nội sọ: xuất huyết dưới màng cứng, ngoài màng cứng, xuất huyết trong nhu mô, vỡ phình mạch, tổn thương trục lan tỏa, dị dạng động tĩnh mạch
Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương: viêm màng não, viêm não, áp-xe não
Đột quỵ
Nguyên nhân ác tính (u não)
Viêm mạch máu não
Não úng thủy

4. Áp lực tưới máu não và công thức liên quan

Áp lực tưới máu não (CPP - Cerebral Perfusion Pressure) được tính theo công thức CPP = MAP - ICP, trong đó MAP là huyết áp động mạch trung bình. Ở người trưởng thành, CPP bình thường dao động khoảng 50-70 mmHg. Ở trẻ dưới 5 tuổi, ngưỡng CPP bình thường thường thấp hơn so với trẻ lớn và người trưởng thành, do huyết áp tâm thu sinh lý thấp hơn, dù giới hạn bình thường chính xác ở nhóm tuổi này chưa được xác định rõ ràng.

Khi áp lực nội sọ bình thường (dưới 20 mmHg) và huyết áp động mạch trung bình trong khoảng 60-80 mmHg, áp lực tưới máu não ở trẻ em có thể được ước tính vào khoảng 40-60 mmHg. Khi CPP giảm xuống dưới ngưỡng này, do hạ huyết áp hoặc tăng áp lực nội sọ đáng kể, não sẽ không được tưới máu đầy đủ, có nguy cơ dẫn đến tổn thương thiếu máu não.

5. Lưu lượng máu não và các yếu tố ảnh hưởng

Lưu lượng máu não (CBF) có thể được mô tả tương tự định luật Ohm: CBF = (CAP - JVP) / CVR, trong đó CAP là áp lực động mạch cảnh, JVP là áp lực tĩnh mạch cảnh và CVR là kháng lực mạch máu não. Mục tiêu chính trong quản lý tăng áp lực nội sọ là duy trì lưu lượng máu não ổn định, đảm bảo cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho mô não.

Một số yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến lưu lượng máu não bao gồm áp lực riêng phần oxy trong máu động mạch (PaO2) - khi PaO2 giảm xuống khoảng 50 mmHg sẽ gây giãn mạch não để duy trì cung cấp oxy; áp lực riêng phần CO2 trong máu động mạch (PaCO2) - tăng CO2 (tăng thán khí) gây giãn mạch não và tăng lưu lượng máu não, ngược lại giảm CO2 (giảm thán khí) làm giảm lưu lượng máu não. Vì đáp ứng với thay đổi PaCO2 diễn ra khá nhanh, tăng thông khí đôi khi được dùng như một biện pháp cấp cứu tạm thời trước phẫu thuật khi có dấu hiệu thoát vị não sắp xảy ra. Ngoài ra, cơ chế tự điều hòa (autoregulation) của mạch máu não cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lưu lượng máu não ổn định.

6. Triệu chứng lâm sàng gợi ý tăng áp lực nội sọ

Một số dấu hiệu lâm sàng gợi ý tình trạng tăng áp lực nội sọ ở trẻ em bao gồm đau đầu, nôn ói, thay đổi tri giác hoặc ý thức, cùng các dấu hiệu của thoát vị não hoặc phù gai thị khi soi đáy mắt. Những dấu hiệu này cần được đánh giá kết hợp với bệnh sử và diễn tiến lâm sàng để định hướng chẩn đoán.

7. Tam chứng Cushing - dấu hiệu cảnh báo thoát vị não

Tam chứng Cushing, bao gồm tăng huyết áp, nhịp tim chậm và rối loạn nhịp thở, là dấu hiệu kinh điển cảnh báo tình trạng thoát vị não đang xảy ra do tăng áp lực nội sọ nặng. Đây là một dấu hiệu cấp cứu, cần được nhận biết sớm để can thiệp kịp thời, tránh tổn thương não không hồi phục.

8. Chẩn đoán tăng áp lực nội sọ

Chẩn đoán tăng áp lực nội sọ dựa trên kết hợp giữa lâm sàng và cận lâm sàng. Về lâm sàng, các dấu hiệu gợi ý bao gồm đau đầu, nôn ói, thay đổi tri giác, thay đổi ý thức và các triệu chứng của thoát vị não hoặc phù gai thị. Về cận lâm sàng, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn như chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não thường được sử dụng để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.

9. Nguyên tắc xử trí ban đầu

Nguyên tắc xử trí tăng áp lực nội sọ ở trẻ em tập trung vào việc ổn định đường thở, hô hấp và tuần hoàn, đồng thời duy trì áp lực tưới máu não và lưu lượng máu não ở mức phù hợp. Việc xác định và điều trị nguyên nhân nền, chẳng hạn dẫn lưu não úng thủy, phẫu thuật lấy máu tụ hoặc điều trị nhiễm trùng, đóng vai trò quyết định trong cải thiện tiên lượng lâu dài cho trẻ.

10. Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, thay đổi ý thức, lơ mơ hoặc hôn mê, đặc biệt sau chấn thương đầu hoặc khi có các dấu hiệu bất thường về nhịp tim, huyết áp và nhịp thở. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng tăng áp lực nội sọ có thể đang diễn tiến nặng, cần được đánh giá và can thiệp cấp cứu kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Tăng áp lực nội sọ ở trẻ em có nguy hiểm không?

Có thể rất nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, vì có thể dẫn đến tổn thương não không hồi phục hoặc thoát vị não đe dọa tính mạng. Việc nhận biết sớm triệu chứng và đưa trẻ đi khám kịp thời rất quan trọng.

Vì sao trẻ ho hoặc hắt hơi mạnh không phải lúc nào cũng là tăng áp lực nội sọ bệnh lý?

Vì áp lực nội sọ có thể tăng thoáng qua một cách sinh lý khi hắt hơi, ho hoặc rặn, đây là hiện tượng bình thường, khác với tình trạng tăng áp lực nội sọ bệnh lý kéo dài kèm theo các triệu chứng lâm sàng khác.

Tam chứng Cushing là gì và vì sao quan trọng?

Tam chứng Cushing gồm tăng huyết áp, nhịp tim chậm và rối loạn nhịp thở, là dấu hiệu cảnh báo thoát vị não đang xảy ra do tăng áp lực nội sọ nặng, cần được nhận biết và xử trí cấp cứu ngay để tránh tổn thương não nghiêm trọng.

Trẻ bị tăng áp lực nội sọ cần làm xét nghiệm gì?

Bác sĩ thường chỉ định chụp CT hoặc MRI sọ não để đánh giá nguyên nhân và mức độ tổn thương, bên cạnh việc thăm khám lâm sàng chi tiết để đánh giá tri giác, ý thức và các dấu hiệu thần kinh khác.

Nguyên nhân nào thường gặp nhất gây tăng áp lực nội sọ ở trẻ em?

Chấn thương sọ não, não úng thủy, u não và nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương là những nhóm nguyên nhân thường gặp nhất gây tăng áp lực nội sọ ở trẻ em, cần được đánh giá kỹ để xác định nguyên nhân cụ thể ở từng trường hợp.

Kết luận

Nhìn chung, tăng áp lực nội sọ ở trẻ em là một tình trạng cấp cứu thần kinh cần được nhận biết và xử trí kịp thời để tránh biến chứng nghiêm trọng. Việc hiểu rõ nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh liên quan đến áp lực tưới máu não và lưu lượng máu não, cùng các dấu hiệu lâm sàng gợi ý, giúp phụ huynh và nhân viên y tế nhận diện sớm tình trạng này. Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ tăng áp lực nội sọ, đặc biệt sau chấn thương đầu, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời.