Tra cứu đơn hàng

Đăng Ký Thành Viên

Thành viên

Nhà thuốc

Công ty dược phẩm

Shop dược phẩm

Tra Cứu Đơn Hàng

Trang Chủ

Tiêu chảy: nguyên nhân, cách bù nước và dùng thuốc đúng

12/10/2026 06:53:50

TÓM TẮT NỘI DUNG

Tiêu chảy: nguyên nhân, cách bù nước và dùng thuốc đúng

12/10/2026 06:53:50

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ, thường kèm đau bụng, buồn nôn và mệt mỏi. Đây là bệnh lý tiêu hóa rất hay gặp ở mọi lứa tuổi, nhất là trẻ nhỏ và người cao tuổi. Phần lớn các đợt cấp tự giới hạn sau vài ngày, nhưng nếu mất nước nặng hoặc kéo dài có thể gây nguy hiểm. Bài viết giúp bạn hiểu nguyên nhân, cách bù nước đúng và hướng dùng thuốc an toàn khi bị tiêu chảy.

1. Tiêu chảy là gì và phân loại

Tiêu chảy được định nghĩa là đi phân lỏng, phân nước hoặc số lần đi ngoài tăng bất thường so với thói quen bình thường của mỗi người. Dựa vào thời gian, bệnh được chia làm ba thể:

Tiêu chảy cấp: kéo dài dưới 14 ngày, thường do nhiễm trùng hoặc ngộ độc thức ăn
Tiêu chảy kéo dài: từ 14 đến 30 ngày
Tiêu chảy mạn: trên 30 ngày, thường liên quan bệnh lý nền như viêm ruột, rối loạn hấp thu, hội chứng ruột kích thích

Hiểu được cách phân loại giúp bạn biết khi nào có thể tự chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám. Điều quan trọng đầu tiên là tìm hiểu xem điều gì đã gây ra tiêu chảy.

2. Nguyên nhân gây tiêu chảy

2.1 Nhiễm trùng đường ruột

Virus (rotavirus, norovirus), vi khuẩn (E. coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter, tả) và ký sinh trùng (Giardia, amip) là những tác nhân thường gặp. Bệnh lây qua thức ăn, nước uống nhiễm bẩn hoặc tay không sạch. Tiêu chảy do virus thường tự khỏi sau vài ngày, còn tiêu chảy do vi khuẩn có thể kèm sốt cao, phân có nhầy hoặc máu.

2.2 Ngộ độc thực phẩm

Ăn đồ ăn ôi thiu, nấu chưa chín, hải sản không tươi hoặc thực phẩm bị nhiễm độc tố vi khuẩn gây tiêu chảy kèm nôn mửa, đau quặn bụng, thường khởi phát nhanh sau ăn vài giờ.

2.3 Các nguyên nhân khác

Dùng kháng sinh làm rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột
Không dung nạp lactose, dị ứng thực phẩm
Dùng nhiều thuốc nhuận tràng, thuốc có magie hoặc đường sorbitol
Stress, lo âu, hội chứng ruột kích thích
Bệnh viêm ruột, bệnh celiac, cường giáp

3. Triệu chứng và dấu hiệu mất nước

Ngoài đi ngoài phân lỏng nhiều lần, người bị tiêu chảy có thể đau quặn bụng, buồn nôn, nôn, sốt và mệt mỏi. Nguy hiểm nhất của bệnh là mất nước và rối loạn điện giải. Cần nhận biết sớm các dấu hiệu sau:

Khát nhiều, khô môi, khô miệng
Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu
Mệt lả, chóng mặt, tim đập nhanh
Ở trẻ nhỏ: mắt trũng, khóc không có nước mắt, thóp lõm, da nhăn nheo, quấy khóc hoặc li bì

Khi xuất hiện các biểu hiện trên, việc bù nước cần được thực hiện ngay. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng nhất khi xử trí.

4. Nguyên tắc xử trí tiêu chảy

4.1 Bù nước và điện giải bằng Oresol

Oresol (ORS) là dung dịch chứa glucose và các chất điện giải theo tỷ lệ phù hợp giúp cơ thể hấp thu nước hiệu quả. Cần pha đúng theo hướng dẫn trên bao bì, không pha đặc hơn hoặc loãng hơn. Nên uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần; nếu trẻ nôn, hãy chờ khoảng 10 phút rồi cho uống chậm lại. Dung dịch đã pha nên dùng trong vòng 24 giờ.

Với trường hợp mất nước nặng, không uống được hoặc li bì, người bệnh cần được truyền dịch tại cơ sở y tế.

4.2 Bổ sung kẽm cho trẻ em

Kẽm giúp phục hồi niêm mạc ruột, rút ngắn thời gian tiêu chảy và giảm nguy cơ tái phát trong 2 - 3 tháng sau đó. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ bị bệnh nên được bổ sung kẽm khoảng 10 - 14 ngày, liều tùy theo độ tuổi, và nên theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

4.3 Men tiêu hóa và probiotics

Men vi sinh (probiotics) như Lactobacillus, Saccharomyces boulardii hay Bacillus clausii giúp cân bằng lại hệ vi khuẩn đường ruột, có thể làm giảm thời gian tiêu chảy. Men tiêu hóa hỗ trợ khi chậm tiêu, đầy bụng sau đợt bệnh. Đây là nhóm thuốc hỗ trợ phổ biến, tương đối an toàn.

4.4 Thuốc cầm tiêu chảy

Một số thuốc làm giảm nhu động ruột như loperamide hoặc thuốc hấp phụ như diosmectite có thể giúp giảm số lần đi ngoài. Tuy nhiên cần thận trọng: không dùng loperamide cho trẻ nhỏ, người đi ngoài ra máu hoặc sốt cao nghi nhiễm khuẩn xâm lấn, vì có thể làm ứ đọng độc tố và gây biến chứng. Nhóm thuốc này chỉ là biện pháp giảm triệu chứng, không thay thế bù nước.

4.5 Kháng sinh đường ruột: khi nào cần?

Phần lớn trường hợp cấp do virus không cần kháng sinh. Kháng sinh đường ruột chỉ được chỉ định khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn, chẳng hạn phân có máu, sốt cao, nghi lỵ, tả hoặc ở người suy giảm miễn dịch. Việc lựa chọn loại thuốc và thời gian dùng cần theo bác sĩ, vì dùng sai có thể làm bệnh kéo dài và gây kháng thuốc.

Bảng dưới đây tóm tắt các nhóm thuốc thường dùng khi bị tiêu chảy để bạn dễ theo dõi.

5. Tóm tắt các nhóm thuốc dùng trong tiêu chảy

Nhóm	Vai trò	Lưu ý
Oresol	Bù nước, điện giải	Pha đúng tỷ lệ, uống từng ngụm nhỏ
Kẽm	Phục hồi niêm mạc ruột, giảm tái phát	Ưu tiên cho trẻ em, theo hướng dẫn
Men vi sinh, men tiêu hóa	Cân bằng hệ vi khuẩn, hỗ trợ tiêu hóa	Tương đối an toàn
Thuốc cầm tiêu chảy	Giảm số lần đi ngoài	Không dùng cho trẻ nhỏ, phân có máu
Kháng sinh đường ruột	Diệt vi khuẩn gây bệnh	Chỉ dùng khi nhiễm khuẩn, theo chỉ định

6. Chế độ ăn khi bị tiêu chảy

Tiếp tục ăn uống, không nhịn đói; ăn thành nhiều bữa nhỏ
Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, cơm nhão, chuối, khoai nấu chín
Trẻ bú mẹ vẫn tiếp tục bú, trẻ ăn sữa công thức không cần pha loãng
Uống đủ nước, nước cháo muối, nước dừa pha loãng
Hạn chế sữa tươi, đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, cay nóng, nước có gas và rượu bia
Rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh

7. Lưu ý đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai

Trẻ nhỏ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao và dự trữ thấp nên rất dễ mất nước nhanh chỉ trong vài giờ. Cha mẹ cần theo dõi sát số lần đi ngoài, lượng nước tiểu, tình trạng tỉnh táo và khả năng bú hoặc uống. Không tự ý dùng thuốc cầm hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có ý kiến bác sĩ, vì nhiều thuốc không phù hợp với lứa tuổi này.

Ở người cao tuổi, tình trạng mất nước và rối loạn điện giải dễ gây tụt huyết áp, lú lẫn, suy thận cấp, nhất là khi đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc hạ huyết áp. Người có bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận nên đi khám sớm thay vì chờ tự khỏi.

Phụ nữ mang thai cần được tư vấn trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào. Bù nước đầy đủ và theo dõi sát luôn là ưu tiên hàng đầu, vì mất nước có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi.

8. Phòng ngừa tiêu chảy

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để hạn chế bệnh, bạn nên ăn chín uống sôi, rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, bảo quản thực phẩm đúng cách và dùng nguồn nước sạch. Với trẻ nhỏ, việc nuôi con bằng sữa mẹ, tiêm vắc xin phòng rotavirus và giữ vệ sinh bình sữa, đồ chơi giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

9. Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi đi ngoài kéo dài trên 2 ngày ở trẻ nhỏ hoặc trên 3 ngày ở người lớn, phân có máu hoặc nhầy mủ, sốt cao, nôn nhiều không uống được nước, có dấu hiệu mất nước nặng, đau bụng dữ dội. Phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền cũng cần được thăm khám sớm.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chảy có nên uống kháng sinh không?

Không nên tự ý dùng. Hầu hết tiêu chảy cấp do virus không cần kháng sinh. Chỉ dùng khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định nhiễm khuẩn như phân có máu, sốt cao hoặc nghi lỵ, tả.

Tiêu chảy uống Oresol bao nhiêu là đủ?

Lượng Oresol phụ thuộc tuổi và mức độ mất nước. Nguyên tắc chung là bù lại lượng dịch mất sau mỗi lần đi ngoài và uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần. Bạn nên làm theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của bác sĩ, dược sĩ.

Tiêu chảy bao lâu thì khỏi?

Tiêu chảy cấp thường cải thiện sau 2 - 5 ngày nếu được bù nước đúng cách. Nếu kéo dài hơn hoặc kèm dấu hiệu nặng, người bệnh cần đi khám để tìm nguyên nhân.

Tiêu chảy có nên nhịn ăn không?

Không. Nhịn ăn làm cơ thể suy yếu và chậm phục hồi niêm mạc ruột. Bạn nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa và uống đủ nước.

Trẻ bị tiêu chảy có cần bổ sung kẽm không?

Có. Kẽm giúp rút ngắn thời gian bệnh và giảm nguy cơ tái phát ở trẻ. Liều và thời gian dùng cần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Kết luận

Bệnh rất thường gặp và thường lành tính, nhưng mất nước là nguy cơ lớn nhất cần phòng tránh. Bù nước, điện giải bằng Oresol, bổ sung kẽm, men vi sinh và chỉ dùng kháng sinh khi thật sự cần là những nguyên tắc xử trí cốt lõi. Nếu bệnh kéo dài hoặc có dấu hiệu nặng, hãy liên hệ dược sĩ Dược Tốt hoặc đến cơ sở y tế để được tư vấn kịp thời.